DDA, czyli Dorosłe Dzieci Alkoholików, to określenie osób, które wychowały się w domu z problemem alkoholowym. Objawy DDA, o których często się pisze, to między innymi surowe ocenianie siebie, nadmierna odpowiedzialność i trudność w bliskich relacjach. W tym wpisie wyjaśniamy, co naprawdę kryje się pod tym pojęciem, jak doświadczenia z dzieciństwa mogą wracać w dorosłym życiu i co pomaga je zrozumieć, zamiast przyklejać sobie etykietę.
Kim są Dorosłe Dzieci Alkoholików i czy DDA to diagnoza
Określenie „Dorosłe Dzieci Alkoholików” wywodzi się z ruchu samopomocowego i terapii uzależnień w Stanach Zjednoczonych. Popularność zyskało dzięki książce Janet G. Woititz „Dorosłe dzieci alkoholików” z 1983 roku. Autorka opisała w niej cechy, które obserwowała u swoich klientów wychowanych w rodzinach z problemem alkoholowym.
Najważniejsze na początek: DDA nie jest diagnozą ani chorobą. Nie znajdziesz go w klasyfikacjach ICD-11 ani DSM-5. To opis pewnych trudności, schematów myślenia i zachowań, które mogą pojawić się u osoby dorastającej w niebezpiecznym, nieprzewidywalnym domu. Nie każde dziecko z takiej rodziny doświadcza tych trudności w dorosłości.
Specjaliści zwracają też uwagę, że listy „objawów DDA” są często bardzo ogólne. Wiele osób, które nie wychowywały się w rodzinie alkoholowej, również odnajduje się w tych opisach. W psychologii nazywa się to efektem Barnuma: ogólnikowy opis wydaje nam się trafną charakterystyką właśnie nas. Podobne trudności mogą mieć osoby z rodzin, w których była przemoc, zaniedbanie albo inna poważna dysfunkcja. Dlatego lepiej traktować DDA jako punkt wyjścia do rozmowy o swojej historii niż jako gotową odpowiedź na pytanie, kim jesteś.
DDA objawy: jak dzieciństwo wraca w dorosłym życiu
Dziecko w domu, w którym ktoś pije, uczy się przetrwać. Obserwuje nastroje dorosłych, przewiduje awantury, ukrywa to, co się dzieje, i często przejmuje obowiązki, które nie powinny do niego należeć. Te strategie pomagały wtedy, ale w dorosłym życiu mogą przeszkadzać. Najczęściej opisywane trudności to:
- bardzo surowe ocenianie siebie i trudność w przyjmowaniu pochwał,
- niepewność, co jest „normalne” w relacjach i zachowaniu,
- nadmierna odpowiedzialność za innych albo, przeciwnie, unikanie odpowiedzialności,
- ciągłe szukanie aprobaty i lęk przed odrzuceniem,
- trudność z odpoczynkiem, zabawą i przeżywaniem radości,
- silny lęk przed zmianami, na które nie ma się wpływu,
- trudność w zaufaniu ludziom i w budowaniu bliskości,
- kłopot z mówieniem o własnych potrzebach i emocjach.
Żadna z tych cech sama w sobie nie świadczy o tym, że ktoś jest DDA. Ważne jest to, czy dane trudności utrudniają Ci życie, relacje i pracę, oraz czy możesz je powiązać ze swoimi doświadczeniami z dzieciństwa.
Od dziecięcej strategii do dorosłego schematu
Poniższa tabela pokazuje, jak zachowania, które pomagały dziecku przetrwać, mogą z czasem zamienić się w schematy utrudniające dorosłe życie. To przykłady, a nie reguła.
| Doświadczenie z dzieciństwa | Możliwy ślad w dorosłości |
|---|---|
| Nieprzewidywalne zachowanie rodzica pod wpływem alkoholu | Ciągła czujność, trudność z rozluźnieniem się, lęk przed zmianami |
| Zasada „nie mów nikomu, co dzieje się w domu” | Trudność w proszeniu o pomoc i mówieniu o swoich uczuciach |
| Opiekowanie się młodszym rodzeństwem lub pijącym rodzicem | Nadmierna odpowiedzialność, stawianie potrzeb innych zawsze na pierwszym miejscu |
| Obietnice rodziców, które nie były dotrzymywane | Nieufność, trudność w budowaniu bliskich relacji |
| Krytyka, obwinianie dziecka za problemy rodziny | Surowy wewnętrzny krytyk, poczucie, że nigdy nie jest się wystarczająco dobrym |
| Brak miejsca na dziecięcą radość i beztroskę | Trudność z odpoczynkiem, poczucie winy, gdy robi się coś dla przyjemności |
Role w rodzinie z problemem alkoholowym
W literaturze dotyczącej rodzin z problemem alkoholowym często opisuje się role, które dzieci przyjmują, żeby rodzina mogła jakoś funkcjonować. Najczęściej wymienia się cztery.
- Bohater osiąga sukcesy, dobrze się uczy, bierze na siebie odpowiedzialność i swoimi osiągnięciami poprawia wizerunek rodziny.
- Kozioł ofiarny sprawia kłopoty, buntuje się i odciąga uwagę od prawdziwego problemu w domu.
- Niewidzialne dziecko wycofuje się, nie sprawia kłopotów i stara się nie mieć żadnych potrzeb.
- Maskotka rozładowuje napięcie żartem i dba o to, żeby w domu było „wesoło”.
Te role są uproszczeniem i w rzeczywistości często się przenikają. Mogą jednak pomóc zrozumieć, dlaczego w dorosłości tak trudno Ci na przykład odpuścić perfekcjonizm albo powiedzieć, że czegoś potrzebujesz.
Relacje, małżeństwo i przebaczenie
Doświadczenia z domu rodzinnego szczególnie mocno wracają w bliskich relacjach. Osoba, która dorastała obok alkoholu, może nieświadomie wybierać partnera potrzebującego ratowania albo w małżeństwie powtarzać znane wzorce: milczenie, kontrolę, unikanie konfliktów za wszelką cenę. Może też bać się, że sama stanie się rodzicem podobnym do swoich rodziców.
Dobra wiadomość jest taka, że przeszłość nie przesądza o przyszłości. Wzorce można zauważyć, zrozumieć i zmienić. Wiele osób z takich rodzin buduje trwałe, ciepłe małżeństwa i dobrze wychowuje dzieci. Wymaga to jednak zwykle pracy nad sobą i odwagi, by przyjrzeć się temu, co bolało.
W tym procesie pojawia się często pytanie o przebaczenie rodzicom. Przebaczenie może przynieść wolność, ale nie da się go wymusić ani przyspieszyć. Nie oznacza udawania, że nic się nie stało, ani obowiązku utrzymywania bliskiego kontaktu z osobą, która nadal krzywdzi. Najpierw zwykle trzeba nazwać krzywdę i uznać swój żal.
Co pomaga osobom z doświadczeniem DDA
Pierwszym krokiem jest zrozumienie, że Twoje reakcje mają swoje źródło i nie są dowodem na to, że „coś jest z Tobą nie tak”. Pomocna bywa lektura, ale sama wiedza zwykle nie wystarcza, żeby zmienić głęboko zakorzenione schematy.
Najczęściej pomaga psychoterapia indywidualna, w której w bezpiecznej relacji możesz przyjrzeć się swojej historii i ćwiczyć nowe sposoby reagowania. Wsparciem mogą być też grupy samopomocowe, na przykład Al-Anon, do którego należą także dorosłe dzieci osób pijących. Jeśli rodzic nadal pije i wciąż wpływa to na Twoje życie, warto skorzystać z pomocy terapeuty uzależnień, który zna ten problem od strony rodziny.
Na co dzień pomaga też kilka prostych kroków. Zauważaj momenty, w których reagujesz silniej, niż wymaga sytuacja, i zadawaj sobie pytanie, co Ci to przypomina. Ucz się nazywać swoje potrzeby, najpierw przed sobą, potem przed bliskimi. Pozwalaj sobie na odpoczynek bez tłumaczenia się z niego. Otaczaj się ludźmi, przy których możesz być sobą, i nie zostawaj z tym wszystkim w pojedynkę. Zmiana schematów, które powstawały latami, wymaga czasu i cierpliwości wobec siebie. Każdy mały krok ma jednak znaczenie.
Najczęstsze pytania
Czy każde dziecko alkoholika ma problemy w dorosłości?
Nie. Wiele zależy od tego, czy dziecko miało wsparcie innych dorosłych, jak długo trwał problem i jak bardzo był nasilony. Część osób nie odczuwa w dorosłości poważnych trudności, a niektóre wynoszą z tamtego czasu także mocne strony, na przykład samodzielność i wrażliwość na potrzeby innych.
Czy DDA można „wyleczyć”?
Skoro DDA nie jest chorobą, trudno mówić o wyleczeniu. Można natomiast zrozumieć swoje schematy, zmniejszyć ich wpływ na życie i nauczyć się budować zdrowsze relacje. Terapia często bardzo w tym pomaga.
Czy pochodzenie z rodziny alkoholowej zwiększa ryzyko uzależnienia?
Tak, osoby z rodzin, w których występował problem alkoholowy, są bardziej narażone na rozwój uzależnienia. Nie oznacza to jednak przeznaczenia. Warto po prostu mieć tego świadomość i obserwować swoje relacje z alkoholem.
Czy terapia oznacza obwinianie rodziców?
Nie. Celem terapii nie jest szukanie winnych, tylko zrozumienie, jak przeszłość wpływa na Ciebie dzisiaj, i wzięcie odpowiedzialności za to, co możesz zmienić teraz.
Jak możemy pomóc w Il Senso
W Il Senso pomagamy osobom, które dorastały w rodzinach z problemem alkoholowym, zrozumieć swoją historię i budować życie bardziej zgodne z tym, czego naprawdę chcą. Pracujemy z szacunkiem dla godności każdego człowieka i dla wartości, które są dla Ciebie ważne. Jeśli chcesz przyjrzeć się swoim schematom, sprawdź, jak wygląda terapia indywidualna online. Jeśli w Twojej rodzinie problem alkoholowy wciąż trwa, szczegóły znajdziesz na stronie terapia uzależnień online. Warto też przeczytać nasz wpis o tym, jak trauma wpływa na naszą psychikę.
Z dorosłymi dziećmi alkoholików (DDA) i z rodzin dysfunkcyjnych (DDD) pracują w IL SENSO m.in. Monika Sokołowska i Piotr Wasyljew. Nie wiesz, kogo wybrać? Umów bezpłatną rozmowę z doradcą terapii.
