Nurty psychoterapii to różne szkoły myślenia o tym, skąd biorą się trudności psychiczne i jak pomagać je zmieniać. Najczęściej spotkasz nurt poznawczo-behawioralny, psychodynamiczny i integracyjny, a obok nich m.in. systemowy i humanistyczny. W tym wpisie wyjaśniamy prostym językiem, czym się różnią, jak wyglądają w praktyce i dlaczego wybór nurtu jest ważny, ale nie najważniejszy.
Czym jest nurt psychoterapii
Nurt to coś więcej niż zestaw technik. Obejmuje sposób rozumienia człowieka, jego emocji i zachowań, a także to, jak wygląda sesja, jaką rolę pełni terapeuta i na czym skupia się rozmowa. Psychoterapeuta przechodzi kilkuletnie szkolenie w określonym podejściu i to ono kształtuje jego sposób pracy.
Dwóch terapeutów może więc pracować z tym samym problemem, na przykład z lękiem, a mimo to prowadzić spotkania w zauważalnie inny sposób. Dla Ciebie jako pacjenta ma to znaczenie praktyczne. Od nurtu zależy, czy sesje będą bardziej uporządkowane, czy swobodne, czy dostaniesz zadania między spotkaniami i jak długo może potrwać cała terapia.
Jednocześnie wszystkie rzetelne nurty mają wspólne podstawy. Rozmowy są poufne, zasady współpracy ustala się na początku, a terapeuta konsultuje swoją pracę z bardziej doświadczonym specjalistą w ramach superwizji. W każdym podejściu celem jest dobro pacjenta, a nie dopasowanie go do teorii.
Trzy najczęściej spotykane nurty psychoterapii
Nurt poznawczo-behawioralny (CBT)
Terapia poznawczo-behawioralna, w skrócie CBT (od angielskiego cognitive behavioral therapy), zakłada, że myśli, emocje i zachowania są ze sobą ściśle powiązane. To, jak interpretujesz sytuację, wpływa na to, co czujesz i co robisz. Jednym z twórców podejścia poznawczego był amerykański psychiatra Aaron Beck.
W praktyce CBT jest zwykle dość uporządkowana:
- na początku ustala się konkretne cele i sposób sprawdzania postępów,
- sesje mają swój plan, a terapeuta aktywnie prowadzi rozmowę,
- między spotkaniami często wykonuje się zadania, np. zapisywanie myśli w trudnych sytuacjach albo stopniowe mierzenie się z tym, czego się unikasz,
- praca skupia się głównie na tym, co dzieje się teraz, a mniej na przeszłości.
Terapeuta pełni tu trochę rolę nauczyciela i współpracownika. Wyjaśnia, jak działają mechanizmy podtrzymujące trudność, i razem z Tobą szuka sposobów, by je zmienić. Celem jest to, byś z czasem umiał samodzielnie korzystać z tych narzędzi.
Terapia poznawczo-behawioralna jest bardzo dobrze przebadana, zwłaszcza w zaburzeniach lękowych i depresji. Często trwa krócej niż terapia psychodynamiczna, choć wiele zależy od problemu. Jeśli interesuje Cię temat lęku, przeczytaj nasz wpis o tym, czym są stany lękowe.
Nurt psychodynamiczny
Terapia psychodynamiczna wywodzi się z psychoanalizy, ale przez dziesięciolecia bardzo się zmieniła. Jej podstawowe założenie jest takie, że część naszych reakcji, lęków i wzorców w relacjach ma źródło w doświadczeniach, których nie do końca jesteśmy świadomi. Często sięgają one dzieciństwa i pierwszych ważnych więzi.
Sesje są mniej ustrukturyzowane niż w CBT. Terapeuta zachęca, by mówić o tym, co przychodzi do głowy, i pomaga dostrzec powtarzające się schematy. Dużą wagę przywiązuje się do samej relacji z terapeutą, bo to w niej często ujawnia się to, co dzieje się w innych bliskich relacjach.
Ten nurt zwykle wiąże się z dłuższą terapią, od kilku miesięcy do kilku lat, ze spotkaniami raz lub dwa razy w tygodniu. Istnieją też krótsze formy terapii psychodynamicznej. Celem jest nie tylko zmniejszenie objawów, ale głębsze zrozumienie siebie i trwała zmiana w sposobie przeżywania i budowania relacji.
Podejście integracyjne
Terapeuta integracyjny korzysta z dorobku różnych szkół i łączy je w spójny sposób pracy. Nie chodzi o przypadkową mieszankę technik, tylko o przemyślane dopasowanie metod do człowieka i jego trudności. W jednej terapii może być więcej pracy z myślami i zachowaniami, w innej więcej miejsca na historię rodziny i dawne doświadczenia.
W centrum podejścia integracyjnego jest zwykle relacja terapeutyczna. To ona tworzy bezpieczną przestrzeń, w której można mówić o trudnych sprawach. Dla wielu osób ta elastyczność jest zaletą, zwłaszcza gdy trudności jest kilka i nakładają się na siebie.
Inne nurty psychoterapii w skrócie
- Nurt systemowy. Patrzy na człowieka jako część większej całości, najczęściej rodziny lub związku. Trudność jednej osoby rozumie się w kontekście relacji i niepisanych zasad, które w tej całości obowiązują. Z tego nurtu wywodzi się wiele form terapii rodzin i par. Terapeuta systemowy może pracować także z jedną osobą, patrząc na jej trudności przez pryzmat relacji z bliskimi.
- Nurt humanistyczny i doświadczeniowy. Kładzie nacisk na przeżywanie, akceptację i rozwój osoby. Terapeuta bardziej towarzyszy, niż kieruje, i pomaga lepiej rozumieć własne emocje oraz potrzeby.
Istnieje też wiele metod, które nie mają nic wspólnego z rzetelną psychoterapią, choć używają podobnych słów. Jeśli ktoś obiecuje szybkie „uwolnienie” od problemów dzięki sposobom, których nie potrafi jasno wyjaśnić, warto zachować ostrożność.
Nurty psychoterapii w porównaniu
| Cecha | Poznawczo-behawioralny | Psychodynamiczny | Integracyjny |
|---|---|---|---|
| Na czym się skupia | Myśli, emocje i zachowania tu i teraz | Nieuświadomione wzorce i wcześniejsze doświadczenia | Dopasowanie metod do osoby i problemu |
| Styl sesji | Uporządkowany, z planem | Swobodniejszy | Zależny od potrzeb |
| Zadania między sesjami | Często | Rzadko | Zależnie od terapeuty |
| Typowa długość terapii | Często krótsza, od kilkunastu do kilkudziesięciu sesji | Zwykle dłuższa, od miesięcy do kilku lat | Różna |
| Rola relacji z terapeutą | Ważna, jako współpraca przy celach | Kluczowa, sama jest materiałem pracy | Kluczowa |
| Dla kogo często | Dla osób, które chcą konkretnych narzędzi | Dla osób, które chcą zrozumieć głębsze źródła trudności | Dla osób z kilkoma nakładającymi się trudnościami |
To oczywiście uproszczenie. W każdym nurcie są różne szkoły, a doświadczony terapeuta dopasowuje sposób pracy do konkretnej osoby.
Jak wybrać nurt psychoterapii dla siebie
Badania porównujące różne podejścia pokazują, że przy wielu problemach uznane nurty psychoterapii dają zbliżone efekty. Jednym z najważniejszych czynników jest jakość relacji między pacjentem a terapeutą: zaufanie, poczucie zrozumienia i wspólne cele. Dlatego wybór konkretnej osoby bywa ważniejszy niż wybór szkoły.
Są jednak sytuacje, w których nurt ma większe znaczenie. Przy natręctwach czy fobiach szczególnie dobrze przebadane są metody poznawczo-behawioralne. Przy powracających trudnościach w bliskich relacjach wiele osób korzysta z pracy psychodynamicznej. Przy problemach w rodzinie lub związku warto rozważyć podejście systemowe.
Zanim zaczniesz, możesz zapytać terapeutę:
- w jakim nurcie pracuje i jak wygląda to na sesjach,
- czy ukończył szkolenie, czy jest w jego trakcie, i czy korzysta z superwizji,
- jak długo może potrwać terapia przy Twojej trudności,
- jak odnosi się do wartości i przekonań pacjenta, w tym religijnych.
Pierwsze spotkania są dobrym momentem, by sprawdzić, jak czujesz się z danym sposobem pracy. Jeśli po kilku sesjach masz wątpliwości, powiedz o nich otwarcie. Terapeuta może wyjaśnić, dlaczego pracuje w taki, a nie inny sposób, albo zaproponować zmianę. Czasem to, co na początku wydaje się dziwne, na przykład cisza na sesji czy zadania do wykonania w domu, po pewnym czasie okazuje się bardzo pomocne.
Rzetelny terapeuta w każdym nurcie szanuje Twój światopogląd. Nie wyśmiewa go i nie narzuca własnego. Wiara może być w terapii ważnym oparciem, a nie przeszkodą.
Najczęstsze pytania
Czy trzeba samodzielnie wybrać nurt przed zgłoszeniem się na terapię?
Nie. Wystarczy, że opiszesz, z czym przychodzisz. Specjalista lub osoba pomagająca w doborze terapeuty podpowie, jakie podejście może być odpowiednie.
Który nurt psychoterapii jest najskuteczniejszy?
Nie ma jednego zwycięzcy dla wszystkich. Skuteczność zależy od rodzaju problemu, od dopasowania metody do osoby i od relacji z terapeutą.
Czy mogę zmienić nurt w trakcie terapii?
Tak, choć warto najpierw porozmawiać o swoich wątpliwościach z obecnym terapeutą. Czasem wystarczy zmiana sposobu pracy, a czasem rzeczywiście lepiej sprawdzi się inne podejście.
Czy terapia online jest możliwa w każdym nurcie?
Terapeuci wszystkich głównych nurtów pracują dziś także online. Badania pokazują porównywalną skuteczność terapii online i stacjonarnej, zwłaszcza w leczeniu lęku i depresji.
Jak możemy pomóc w Il Senso
W Il Senso pracują psychoterapeuci różnych nurtów, m.in. poznawczo-behawioralnego, psychodynamicznego, integracyjnego i systemowego. Informację o podejściu specjalistów znajdziesz przy ich profilach w zakładce nasz zespół. Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, skorzystaj z bezpłatnej rozmowy z Doradcą Terapii, który pomoże dobrać osobę do Twojej sytuacji. Więcej o samej formie spotkań przeczytasz na stronie psychoterapia online.
Przykładowo w IL SENSO w nurcie poznawczo-behawioralnym pracują Joanna Szcześniak i Marzena Rusinowska, w nurcie integracyjnym m.in. Olga Walecka i Marta Mysior, a w podejściu systemowym i psychodynamicznym Anna Ciesielska i Joanna Żyła.
